|
Temat do dyskusji ETYKA – Teoria Lawrence’a KohlbergaPraktyka gospodarcza istniejąca bezpośrednio między podmiotami rynkowej gry nie odbiega wiele od życia, które znamy. Ktoś z kimś współpracuje, ktoś kogoś okrada, ktoś komuś pomaga, ktoś jest zaradny lub nie, a ktoś próbuje nadrobić swoje braki cwaniactwem. Etyka w biznesie bada związki pomiędzy etyką a ekonomią, życiem gospodarczym a moralnością i rozpatruje problem odpowiedzialności pracowniczej i korporacyjnej.
Lawrence Kolberg, amerykański psycholog (ur. 25 października 1927 roku w Bronxville – zm. 15 kwietnia 1987 roku) skonstruował teorię moralnego rozwoju dziecka, którą również wykorzystuje się w etyce biznesu.
Teoria Kohlberga dzieli rozwój moralny na trzy poziomy, z których każdy obejmuje dwa stadia rozwoju moralnego dziecka. Rezultatem końcowym jest ukształtowanie człowieka dojrzałego z klarownym poczuciem dobra i sprawiedliwości.
W roku 1963 ten amerykański uczony opisał wyniki wywiadów z 72 chłopcami mieszkającymi na przedmieściach Chicago, którym przedstawiono kilka historii z prośbą o wskazanie, jak powinien zachować się ich bohater. Najczęściej cytuje się wykorzystane przez niego : „dylemat brata” i „dylemat Heinza”.
„Dylemat brata” [1] polegał na tym, że ojciec pewnego chłopca pozwolił mu wyjechać na obóz pod warunkiem, że chłopiec sam zarobi 50 dolarów na ten wyjazd. Kiedy chłopiec spełnił warunek, ojciec rozmyślił się i kazał mu oddać te pieniądze. Chłopiec skłamał, że zarobił tylko 10 dolarów, za pozostałe 40 postanowił dopiąć upragnionego celu. Zanim jednak wyjechał, przyznał się do tego oszustwa młodszemu bratu. Pytanie brzmiało, czy brat powinien powiedzieć o tym ojcu? „Dylemat Heinza” [2] dotyczył kradzieży, której dopuścił się człowiek mający bardzo chorą żonę. Tenże bohater opowieści, o imieniu Heine, dowiedział się, że pewien aptekarz posiada lekarstwo, mogące uratować jej życie. Jednakże farmaceuta zażyczył sobie za lek ceny wielokrotnie przewyższającej koszt jego wyprodukowania, sugerując, że interesuje go tylko własny zysk. Zrozpaczony Heinz, który nie miał wymaganej kwoty, włamał się do apteki i ukradł lekarstwo. Czy postąpił słusznie? W obu przypadkach należało wyjaśnić swój pogląd.
Badani chłopcy, którzy odpowiadali na powyższe pytania, zostali podzieleni na trzy grupy wiekowe: dziesięciolatków, trzynastolatków i szesnastolatków. Jednocześnie połowę każdej z grup stanowiły dzieci z mniej zamożnych rodzin, a drugą – chłopcy z rodzin bogatych. Na podstawie ich odpowiedzi Kolberg ustalił istnienie trzech poziomów rozwoju moralnego, w których można wyodrębnić po dwa stadia.
1. Poziom przedkonwencjonalny [3] (zwany niekiedy przedmoralnym), który jest typowy dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym wieku szkolnym;
2. Poziom kowencjonalny (inaczej moralności konwencjonalnego konformizmu),który jest typowy dla dzieci pomiędzy 9-tym a 15-stym rokiem życia. Następuje w nim przejęcie perspektywy innych ludzi oraz prawa i regulacji społecznych.
3. Poziom pokonwencjonalny - wykształca moralność wynikającą z własnych zasad etycznych. Opiera się na uniwersalizmie i przeświadczeniu, że społeczeństwo powinno chronić prawa jednostki. Jest właściwy osobom powyżej 16-go roku życia;
W wyniku swoich badań Kohlberg stwierdził ponadto, że człowiek osiągnąwszy już któryś ze stadiów rozwoju moralnego, prawie nigdy nie cofa się do stadium poprzedniego.
Kłopoty z „drabiną etyczną" [4]
„Drabina etyczna” Kolberga zyskała powszechne uznanie, jakkolwiek wytyczano przeciwko niej zarzuty natury metodologicznej i merytorycznej. Dotyczyły one głównie tego, że w licznych badaniach porównawczych chłopcy uzyskiwali nieco wyższe wyniki niż dziewczęta, co sugerowałoby ich szybsze tempo rozwoju moralnego. Szczególnie aktywnie oponowała amerykańska feministka i psycholog Carol Gilligan, która zasugerowała, że obserwowane różnice w rozwoju moralnym obu płci są efektem różnic w orientacji moralnej. Historie Kohlbergowskie nastawione były na zagadnienia prawa i sprawiedliwości. Natomiast w jej badaniach, w których zmieniono charakter opowiadań (uwypuklono „więź” i „troskliwość”), lepsze wyniki zdobywały dziewczęta i kobiety. Gilligan zaproponowała więc rozróżnienie „męskiej” orientacji moralnej związanej z przestrzeganiem prawa oraz „kobiecej”, obejmującej odpowiedzialność i troskę o innych.
Warto również dodać, że przeprowadzone w latach 80-tych ubiegłego wieku badania w prawie trzydziestu kulturach na całym świecie dały dowody na rzetelne podstawy tezy o międzykulturowej uniwersalności teorii Lawrence’a Kolberga. Oczywiście w niektórych wysoce kolektywistycznych społeczeństwach (Np. Tajwan, Izrael, Papua-Nowa Gwinea) spotykano sądy moralne niedające się zaklasyfikować do żadnego z wyróżnionych przez niego stadiów.
Stadia rozwoju moralnego [5] Praktyczny przykład - MATTI Sp. z o.o. [6]
Właśnie zdobyłeś uprawnienia księgowego i uczestniczysz w sporządzeniu sprawozdania finansowego firmy MATTI Sp. z o.o. jednym z twoich zadań jest obliczenie odpisu aktualizującego wartość rzeczowych składników aktywów obrotowych w związku z utratą ich wartości. Proponujesz utworzenie odpisu na zapasy z linii, z której nie sprzedano ani jednej sztuki w ciągu ostatniego półrocza. Twój przełożony, główny księgowy twierdzi, że w wyniku utworzenia proponowanego przez Ciebie odpisu na zapasy, wynik finansowy zmniejszy się o 520 000 euro, a na to firma nie może sobie pozwolić. Informuje Cię ponadto, że nigdy wcześniej w ten sposób nie tworzono odpisu aktualizującego wartość rzeczowych składników aktywów obrotowych. Proponuje, by jak zwykle poczekać ze spisaniem zapasów przez kolejne 12 miesięcy i wywiera presję, by nie wprowadzać odpisu do systemu księgowego.
Bibliografia
[1] Cezary W.Domański, Dylematy Lawrence’a Kohlberga, Charaktery nr 11 (130) Listopad 2007, strony 40-41
|
|
wersja do druku |